Мақалада Қазақстан мен Әзірбайжан мысалында мұнай кірістерінің әлеуметтік шығындарға ықпалы салыстырмалы түрде талданады. Зерттеудің мақсаты - мұнай-газ кірістерінің бюджетке және одан білім беру, денсаулық сақтау мен әлеуметтік қорғау бағдарламаларына өту тетіктерін анықтау, егемен қорлардың тұрақтандыру рөлін бағалау және әлеуметтік қаржыландырудың орнықтылығын күшейту жолдарын негіздеу. Зерттеу 2015-2025 жылдарды қамтитын салыстыр-малы жағдайлық дизайнға, құжаттық талдауға және сипаттамалық статистикаға сүйенеді. IMF, World Bank, UNDP, OECD, ILO, Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі мен Қаржы министрлігі, Әзірбайжанның Мемлекеттік статистика комитеті және SOFAZ ресми деректері өзара тексерілді. Нәтижелер екі елде де мұнай қорлары бюджеттік күйзелісті жұмсартатынын, бірақ трансферт-терге тұрақты сүйену мұнайдан тыс кірістерді жұмылдыру мен шығыс тиімділігін әлсіретуі мүмкін екенін көрсетті. Қазақстанда дискрециялық Ұлттық қор трансферттері, Әзірбайжанда SOFAZ-дан бюджетке ірі трансферттер әлеуметтік міндеттемелердің тұрақтылығын мұнай циклімен байланыстырады. Зерттеудің ғылыми жаңалығы - себептілік туралы артық тұжырым жасамай, мұнай кірісінен әлеуметтік нәтижеге дейінгі «қор-бюджет-бағдарлама-нәтиже» арнасын бірізді салыстыруында. Практикалық ұсыныстар фискалдық ережені күшейтуге, мұнайдан тыс кірістерді арттыруға, нәтижеге бағдарланған бюджеттеуге және адами капитал көрсеткіштерін қор трансферттерімен байланыстыруға бағытталған.
МҰНАЙ КІРІСТЕРІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК ШЫҒЫНДАРҒА ӘСЕРІ: ҚАЗАҚСТАН МЕН ӘЗІРБАЙЖАН МЫСАЛЫНДАҒЫ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ
Жарияланды September 2026
0
0
Аңдатпа
Тіл
Українська
Кілт сөздер
мұнай кірістері
әлеуметтік шығындар
фискалдық тұрақтылық
Ұлттық қор
SOFAZ
адами капитал
ресурстық тәуелділік
экономиканы әртараптандыру
Дәйексөздерді қалай жазу керек
[1]
Есетова, Г. and Ішпекбаев , Ж. 2026. МҰНАЙ КІРІСТЕРІНІҢ ӘЛЕУМЕТТІК ШЫҒЫНДАРҒА ӘСЕРІ: ҚАЗАҚСТАН МЕН ӘЗІРБАЙЖАН МЫСАЛЫНДАҒЫ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Әлеуметтану және саяси ғылымдар сериясы. 95, 3 (Sep. 2026), 199–226. DOI:https://doi.org/10.51889/2959-6270.2026.95.3.010 .

