Мақалада әлеуметтік трансформация жағдайындағы инклюзивті кітапхана қызметтерінің әлеуметтік тиімділігін бағалау мәселесі қарастырылады. Зерттеудің мақсаты кітапхана қызметінің қолжетімділіктен қоғамдық әсерге дейінгі нәтижелерін байланыстыратын, эмпирикалық тексеруге ұсынылған тұжырымдамалық бағалау моделі мен индикаторлар матрицасын әзірлеу болды. Зерттеу жүйелі шолу немесе метаталдау емес, мақсатты сыни әдеби шолу және тұжырымдамалық синтез ретінде орындалды. 2000-2026 жылдардағы кітапхана ісі, әлеуметтік инклюзия, әлеуметтік капитал, цифрлық теңсіздік және әсерді бағалау жөніндегі еңбектер, халықаралық стандарттар және Қазақстанға қатысты ресми әрі эмпирикалық материалдар іріктелді. Соңғы талдау корпусына 70 дереккөз енгізілді. Синтез нәтижесінде әлеуметтік тиімділік операциялық өнімділік пен қызмет көлемінен ажыратылып, бес деңгейлі модель ұсынылды: институционалдық дайындық және қолжетімділік; инклюзивті пайдалану мен бірлескен қатысу; әлеуметтік байланыс пен тиесілік; мүмкіндіктер мен әлеуметтік интеграция; қоғамдық әсер мен орнықтылық. Индикаторларды 0-100 шкаласына келтіру, құқықтық қолжетімділік талаптарын өтемге жатпайтын шекті шарт ретінде сақтау және алғашқы кезеңде нәтижені көпөлшемді профиль түрінде ұсыну негізделді. Ұйымдық индикаторлар қалыптастырушы көрсеткіштер ретінде, ал сенім, қауіпсіздік және тиесілік шкалалары респондент деңгейіндегі рефлективті құрылымдар ретінде бөлек тексерілуі тиіс. Модель Қазақстан кітапханаларының жағдайына бейімделіп, пилоттық зерттеуден өткізуге арналған. Негізгі шектеу - модельдің әзірге эмпирикалық валидациядан өтпеуі.
ӘЛЕУМЕТТІК ТРАНСФОРМАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ИНКЛЮЗИВТІ КІТАПХАНА ҚЫЗМЕТТЕРІ: ӘЛЕУМЕТТІК ТИІМДІЛІКТІ БАҒАЛАУДЫҢ ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ МОДЕЛІ
Жарияланды September 2026
5
1
Аңдатпа
Тіл
Українська
Кілт сөздер
инклюзивті кітапхана
әлеуметтік тиімділік
әлеуметтік инклюзия
әлеуметтік капитал
әлеуметтік әсер
бағалау индикаторлары
ISO 16439
Дәйексөздерді қалай жазу керек
[1]
Отарбай, Ш. et al. 2026. ӘЛЕУМЕТТІК ТРАНСФОРМАЦИЯ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ИНКЛЮЗИВТІ КІТАПХАНА ҚЫЗМЕТТЕРІ: ӘЛЕУМЕТТІК ТИІМДІЛІКТІ БАҒАЛАУДЫҢ ТҰЖЫРЫМДАМАЛЫҚ МОДЕЛІ. Абай атындағы ҚазҰПУ Хабаршысы. Әлеуметтану және саяси ғылымдар сериясы. 95, 3 (Sep. 2026), 61–85. DOI:https://doi.org/10.51889/2959-6270.2026.95.3.004 .

