Зерттеудің өзектілігі жоғары білімге формалды қабылдану мен студенттің университет ресурстарын іс жүзінде пайдаланып, академиялық және әлеуметтік өмірге нәтижелі қатысуы бірдей құбылыс емес екендігімен айқындалады. Мақаланың мақсаты - инклюзияның әлеуметтік тең мүмкіндікті қалыптастыру тетіктерін түсіндіретін және Қазақстан жоғары оқу орындарында қолдануға болатын интегративті модель ұсыну. Зерттеу сыни интегративті әдеби шолу және теориялық синтез дизайнымен орындалды. Талдау корпусына 1989-2026 жылдар аралығындағы 72 ғылыми және нормативтік дереккөз енгізілді; басым бөлігі 2021 жылдан кейін жарияланған еңбектерден тұрады. Деректер құқықтық, қабілеттер, қайта бөлу-тану-өкілдік, әлеуметтік мүгедектік моделі, интерсекционалдық және тиістілік тұғырлары бойынша тақырыптық синтезделді. Нәтижесінде инклюзияның бес буынды логикасы анықталды: құқықтар мен ресурстар; оларды нақты мүмкіндікке айналдыратын жағдайлар; ресурсты пайдалану; қатысу, агенттік және тиістілік; әділетті білім нәтижелері. Негізгі ғылыми нәтиже - формалды қолжетімділік көрсеткіштері мен нәтижелі қатысу көрсеткіштерін ажырататын "қолжетімділік-қатысу алшақтығы" ұғымы және осы алшақтықты бағалайтын көпдеңгейлі индикаторлар жүйесі. Модель әмбебап оқу дизайны жеке бейімдеуді толықтыратынын, бірақ оны алмастырмайтынын; ал студент дауысы мен бөлшектелген мониторинг институционалдық кері байланысты қамтамасыз ететінін көрсетеді. Практикалық маңызы - модельді жоғары оқу орнының инклюзивті саясатын, оқытуын, цифрлық ортасын, қолдау қызметтерін және нәтижелерін аудиттеуге қолдануға болады.